Oczy Czeluści

Pierwsze 50%

Każde miasto ma swoje tajemnice. Kto by przypuszczał, że laureatka konkursu miss wiosny zdobyła ten tytuł dzięki... pokrzywom, rosnącym w zachodniej części parku; Jej główna konkurentka, równo tydzień przez wielkim finałem, postanowiła wybrać się na spacer. Tak się niefortunnie złożyło, że na ścieżce potknęła się o konar i wpadła w kłujące zarośla. Ciężko jest ubiegać się o miano najpiękniejszej, mając poparzoną twarz. Na nic zdały się warzone domowymi sposobami babcine balsamy, korona powędrowała do rąk niejakiej Klaudii Gnacik, świeżo upieczonej maturzystki, która przez następne dwa miesiące chodziła spać, przytulając ją jak pluszowego misia. Niewiele osób wie, że tramwaje kursujące po ulicach miasta pomalowano na mdły, zgniłozielony kolor wyłącznie dlatego, że szef lokalnego zakładu komunikacji w noc poprzedzającą przetarg przegrał w pokera osiemnaście tysięcy złotych. Naturalną tego konsekwencją było zalanie smutku litrem świeżo destylowanej banana whisky, specjalności baru „Pod Dziką Kaczką.” Są też tajemnice innej natury. Setki osób przechodzą codziennie przez miejski rynek. Przysiadają na ławeczkach i zamykają oczy, rozkoszując się delikatną, ożywczą mgiełką, którą wiatr przywiewa znad kamiennej fontanny. Głęboko pod ich stopami leżą zakopane dwadzieścia dwie czaszki. Stróż pracujący w pierwszym liceum ogólnokształcącym jeszcze nigdy nie wszedł nocą na trzecie piętro. Kiedy masz sześćdziesiąt lat i astmę, każde schody to wizja powolnej męczarni, świszczącego oddechu i twarzy szklistej od potu. Pan Henryk codziennie o jedenastej wieczorem przystaje na półpiętrze i zapala papierosa, przeklinając swoje ciało, ten mechanizm, który powoli odmawia posłuszeństwa. To już koniec wspinaczki. Po kilku minutach obraca się na pięcie i wraca. Może to i lepiej. W bezchmurne noce na zachodniej ścianie korytarza na trzecim piętrze widać szkarłatny napis. Litery tego alfabetu nie są znane nikomu na północnej półkuli. Tajemnice... Większe i mniejsze. Błahe, i te bardziej poważne. Od czasu do czasu miasto rozbrzmiewa świeżą nowinką, to kolejny sekret ujrzał światło dnia. Rozmowom w barach nie ma końca. Wszyscy są szczerze zaskoczeni, ponadto przez niejeden umysł przemyka słodko-gorzka iskierka zadumy: Kto wie, jakie jeszcze tajemnice chowa świat? Niektóre tajemnice natomiast... Powinny pozostać w uśpieniu. Jak najdłużej. A najlepiej na zawsze.

*

Miasto tonęło w strugach deszczu. Ulica Walczaka przypominała wartki, górski strumień. Nikt nie zwrócił szczególnej uwagi na luksusowe, czarne Renault, które powolutku wtoczyło się na parking lecznicy. Wysiadł z niego elegancko ubrany człowiek. Zaklął, kiedy okazało się, że zaparkował w gigantycznej kałuży. Obrzucił okolicę uważnym spojrzeniem. Ktoś pomachał mu, samemu pozostając pod bezpiecznym dachem przystanku autobusowego. Grzegorz Kordecki ruszył w jego stronę. - Paskudną pogodę dziś mamy – powiedział mężczyzna, ściskając mu dłoń. – Może przeczekamy, aż się przejaśni, tu niedaleko jest świetna kawiarnia... - Niestety, nie mam czasu. To miejsce... Jest daleko? - Praktycznie kilka kroków. Ale proszę spojrzeć, tam na północy już się przerzedziło. Najwyżej pięć minut. Przybysz pokręcił głową. - Proszę prowadzić. Mężczyzna z niechęcią postawił pierwszy krok, ściana deszczu wręcz odepchnęła go z powrotem. Ruszyli w dół ulicy, przecinającej park. Po obu stronach nad szosą nachylały się rozłożyste korony drzew. Kilkadziesiąt metrów niżej zieleń gęstych krzewów ustąpiła miejsca solidnym, betonowym murom. - Dawno nie mieliśmy tu takiej ulewy. Ostatnie tygodnie były raczej suche. Przykro mi, powinienem był wziąć parasol. Zaraz zejdziemy z chodnika, będzie jeszcze gorzej, tam jest wysoka trawa. - Bosko – mruknął przybysz. Był pewien, że słyszy wodę, przelewającą się w jego butach. Doszli do bramy. Wysokie, żelazne pręty sprawiały wrażenie solidnych, choć nadżarła je już rdza. Mocując się z zamkiem, urzędnik zapytał: - A tak właściwie to pański szef jest nastawiony ogólnie pozytywnie? Grzegorz uśmiechnął się pod nosem. „Ogólnie pozytywnie”... - Ja tylko jeżdżę po świecie i oglądam ciekawe miejsca. Nie wiem, co myśli o nich mój szef. - Ale pan je przecież opisuje, wystawia rekomendacje, czy nie? - Coś w tym rodzaju. Ale zależy ode mnie mniej, niż się panu wydaje. Wreszcie wrota ustąpiły. Mężczyźni znaleźli się na malutkim placyku, porośniętym – oczywiście – gęstą, wysoką trawą, teraz uginającą się od wilgoci. Przybysz cmoknął z zadowoleniem. Miejsce posiadało swoistą aurę. Wyczuwało się ją, patrząc w puste oczodoły szybów wentylacyjnych, ciemne otwory korytarzy i zrujnowane mury. Stali przed głównym wejściem do powojennych fortyfikacji. Monumentalna konstrukcja ginęła w zieleni wzgórza. - Robi wrażenie, co? Opuszczone przez Niemców w czterdziestym piątym – wyjaśnił urzędnik. – Skurczybyki zwiewali przez Rosjanami, aż się kurzyło. Zaminowali niektóre korytarze, do dziś tak naprawdę nie wiadomo, jak rozległa jest sieć podziemnych tuneli. Na początku lat dziewięćdziesiątych pewien historyk z Berlina postawił tezę, że całe miasto jest nimi oplecione. Wie pan, wchodzisz obok mostu, wychodzisz gdzieś na polach, pięć kilometrów dalej. Grzegorz przechadzał się przed wejściem do pierwszego, największego korytarza. - Ktoś to sprawdził? - O, przestało padać. Nie mówiłem? I słońce wychodzi. Urzędnik zamilkł, z wzrokiem wbitym w niebo. - Czy ktoś to sprawdził? – Powtórzył Grzegorz, pewien, że urzędnik nie dosłyszał pytania. - Aha. Był taki jeden. Nie pamiętam już, jak się nazywał... Speleolog – amator. Nawet fajny gość. Potężna wiedza. Wysoki, barczysty, dusza człowiek. Stwierdził, że skoro towarzystwo historyczne z Berlina ma w dupie jego listy, on sam sprawdzi, co i jak. Pozwolenie dostał od ręki. I wszedł tam, wyposażony od stóp do głów. Pan rozumie: Czekan, butla z tlenem, wykrywacze metalu... - Chciałbym się z nim spotkać – powiedział Kordecki, któremu to miejsce coraz bardziej przypadało do gustu. Rozmówca unikał jego wzroku. Po chwili odparł, z zakłopotaniem drapiąc się w głowę: - W sumie to leży niedaleko. - Słucham? - No... Leży. Na cmentarzu. Właściwie to Grzegorz wiedział. Znał odpowiedź, jeszcze zanim zadał pytanie. Można ty było wyczytać z oczu urzędnika. - Czy to ma jakiś związek... - Aha. Po trzech dniach zarządzono poszukiwania. Znaleziono go w sumie niedaleko, niecałe trzydzieści metrów od wejścia. Khm. Od miejsca, w którym teraz stoimy. Trzydzieści metrów. Zmarł na zawał serca. Nie miał przy sobie ani torby, ani butli. Prawdopodobnie ktoś skorzystał z okazji. O tam, widzi pan? – Wskazał jeden z korytarzy. – Tam jest dosyć spore pomieszczenie, właściwie to taka nora... Latem nocują tam bezdomni. To pewnie któryś z nich. Śledztwo zamknięto po miesiącu. A że facet nie miał żadnej rodziny, pochowano go tutaj. Przybysz wszedł do pierwszego korytarza. Powietrze cuchnęło stęchlizną, pod butami chrzęściły rozbite butelki, śmieci i gruz. Z sufitu zwisały czarne, oczadzone pajęczyny. Najwyraźniej ktoś rozpalał tutaj ognisko. - Czyli mam rozumieć, że nikt naprawdę nie wie, co się tam znajduje? To niezbyt dobra wiadomość dla inwestora. - Wie pan, tak do dziesięciu metrów jest absolutnie bezpiecznie... Chyba. W każdym bądź razie, żadnych zapadni, pułapek nie ma. Resztę można zamurować. Podłączy się prąd, zrobi klimatyzację... I będzie klub pierwsza klasa. - Pierwsza klasa – powtórzył Grzegorz, rozglądając się po korytarzu. – Zobaczymy. Zadzwonił telefon. Ostry, wibrujący dzwonek odbił się od ścian zwielokrotnionym echem. Przybysz wyciągnął telefon, rozmowa trwała nie więcej jak trzydzieści sekund. - Słucham. Tak, jestem na miejscu. Dobrze. Może... Tak? Wieczorem? W porządku. Urzędnik wpatrzył się w czeluść. Tam nie sięgało światło słońca, wystarczyło kilka kroków, by znaleźć się w krainie echa i ciemności. Po lewej stronie znajdowały się zasypane gruzem schody. Dalej, po prawej – zakratowany szyb wentylacyjny. A potem? Chłodny dreszcz spłynął mu wzdłuż kręgosłupa. Wiedział już, że nie zrobi ani kroku. Jeśli wysłannik nowego inwestora będzie chciał zobaczyć coś jeszcze, proszę bardzo, ale na towarzystwo niech nie liczy. - Wygląda na to, że zostanę tutaj do jutra. Poleci mi pan jakiś dobry hotel? – Zapytał Grzegorz, kierując się w stronę wyjścia. - Oczywiście – odparł urzędnik. Wyjście na światło dnia sprawiło mu niewymowną ulgę.

*

Grzegorz Kordecki z rozkoszą opadł na wygodne, miękkie łóżko. Marynarkę zawiesił na krześle, krawat cisnął gdzieś w kąt. Należy mu się choć kwadrans odpoczynku. A potem weźmie się do roboty. Szef oczekiwał szczegółowego raportu. Powiedział to z wyraźnym naciskiem, a to mogło oznaczać tylko jedno. Znowu poradził się El Marie. Dobry boże... Kiedy ten człowiek zacznie wreszcie twardo stąpać po ziemi? Owszem, w świecie biznesu fantazja i giętki umysł odgrywały ważne role, jednak czy to było rozsądne – powierzać przyszłość swoich interesów wróżbom ślepej El Marie? Z drugiej jednak strony, jak dotąd ich współpraca układała się świetnie. Kompleks w Kyrbidłowie prosperował doskonale, z miesiąca na miesiąc wpływy rosły, zjeżdżała się tam cała krajowa śmietanka towarzyska. Tak samo klub w Urpach, z tarasami zwisającymi tuż nad morzem. I herbaciarnia w słupskim spichlerzu... Sen przyszedł niespodziewanie, otulił go swymi miękkimi dłońmi. Kiedy Grzegorz otworzył oczy, była już dwudziesta. Przespał dwie godziny. Za dużo. Zamówiwszy olbrzymią filiżankę kawy, zainstalował na biurku laptopa i podłączył do niego niebieską skrzynkę. System poprosił o identyfikację. Grzegorz wyrecytował pierwsze trzy wersy „Zabić szaleńca” pióra Chomsky’ego. „Weryfikacja OK" – optymistycznie stwierdził komputer. Do dzieła. Minutę później przed oczami Grzegorza pojawiła się mapa miasta z 1949 roku. Artykuły z gazet, artykuły z pism historycznych. Nie tędy droga. Poszukajmy u Niemców – mruknął pod nosem przybysz, szybko nacisnął odpowiednie kombinacje klawiszy. Ktoś zapukał do drzwi. Kawa pierwsza klasa. Wziąwszy głęboki łyk, Grzegorz kontynuował poszukiwania: Instytut Pamięci, uniwersytet, wydział historii nowożytnej, strony wizytówkowe klubów miłośników bunkrów. Dawno już nie używał języka Goethego... Coś jest. Artykuł niejakiego Ville Klesnowskiego. Architekta? Inżyniera? Też interesował się tymi fortyfikacjami. Odnośnik do prac badawczych z 1950 roku... Martwy trop. I trzeba zaczynać od nowa. Kawa już dawno wystygła, kiedy uwagę Grzegorza przykuła lakoniczna notatka: „Prace zakończono nagle jesienią 1942 roku.” Nagle. Słowo było jednoznaczne, prowokowało. Usiłował sobie wyobrazić prace: krzyki nadzorców, ryk ciężarówek, setki robotników, przekopujących się przez wzgórze. Przedsięwzięcie wymagało olbrzymich nakładów, według niektórych schematów korytarze niemal od razu schodziły w dół pod bardzo ostrym kątem. Komu to było potrzebne? W umyśle kiełkowały pytania, z początku nieśmiałe, potem coraz odważniejsze. W miarę, jak Grzegorz odnajdywał kolejne źródła, przed oczami rysował mu się zamglony obraz. Prace rozpoczęto jeszcze w 1938 roku, na polecenie zarządcy guberni. (...) Znalazł trop. Trop nazywał się Albert Geitzl. Speleolog, o którym wspominał urzędnik ds. nieruchomości, nie był jedynym badaczem, który zdecydował się na eksplorację miejskich podziemi. (...) Zbyt wiele niejasności, zbyt wiele pytań – mruknął Grzegorz. Zawahał się chwilę, zanim sięgnął po słuchawkę. - Potrzebuję pomocy. - Proście, a będzie wam dana – szef najwyraźniej był w doskonałym humorze. W tle słychać było skoczną muzykę i damskie głosy. - Muszę porozmawiać z niejakim Albertem Geitzlem. W latach osiemdziesiątych zajmował się badaniem poniemieckich fortyfikacji. Odwiedził miasto. Ponoć był w ruinach. Notatki są wieloznaczne, niektóre źródła mówią, że zaraz potem odszedł na przedwczesną emeryturę. Inne, że zwariował. Powinien mieć teraz około sześćdziesiątki. - Jeśli żyje – radośnie stwierdził szef. – Tak, oliwkę – powiedział półgłosem. - Informacje na jego temat ucinają się na roku dziewięćdziesiątym dziewiątym. Mieszkał wtedy w Hanowerze. Przez kilka sekund szef nic nie mówił. Słychać było jedynie ciche mlaskanie. - Pół godziny – stwierdził w końcu. - Będę go miał na linii za pół godziny? – Zdziwił się Grzegorz. Owszem, bezpośredni pomocnicy szefa działali błyskawicznie, jednak tutaj chodziło o znalezienie człowieka, który prawie dziesięć lat temu przepadł jak kamień w wodę. - Niee. Wtedy uruchomię trybiki. Zadzwoń jutro rano. Złotko, daj tu jeszcze kilka oliwek – powiedział szef, a zanim przerwał połączenie, dodał jeszcze: – Aha. Gregory? El Marie mówi, że masz uważać, kiedy zobaczysz jasne włosy.

*

Sen nie nadchodził. Dochodziła trzecia, a Grzegorz ciągle przewracał się z boku na bok. Był potwornie zmęczony, czuł się jak przeżuta szmata, jednak kiedy tylko zaciskał powieki, widział postrzępioną gardziel wejścia do podziemi. To ostatnia robota, nie ma co, biorę urlop, pomyślał. Lubił swoją pracę, związane z nią emocje i, nierzadko, ryzyko. Pytanie jednak brzmiało: Jak długo wytrzyma? W ciągu ostatnich trzech miesięcy zwiedził cztery kontynenty. Raz otarł się o śmierć. Nerwy miał napięte jak sytuacja na bliskim wschodzie. Jeszcze tylko jutro, ewentualnie pojutrze – opadł na poduszki z solidnym postanowieniem. Szef na pewno zrozumie. W końcu nie chce, by jeden z jego najlepszych agentów umarł na zawał jeszcze przed czterdziestką. Już niedługo. O, tak. Zasnął. Śnił o niekończącej się ciemności.

*

Grzegorz nie używał budzika. Zazwyczaj otwierał oczy punktualnie o szóstej rano. Tego dnia jednak spał snem twardym i głębokim, a kiedy podniósł głowę znad poduszki, wskazówki zegara zbliżały się do godziny dziewiątej. Zerknął na wyświetlacz telefonu. Byłoby niedobrze, gdyby okazało się, że szef bezskutecznie próbował się do niego dodzwonić. Na ciekłokrystalicznym ekranie widniała jednak informacja: „Nieodebranych połączeń: 0.” Odetchnął z ulgą i zadzwonił po obsługę. Po wczorajszych ulewach pozostały jedynie mokre wspomnienia. Dzień zapowiadał się wspaniale, przez okna wpadały promienie ostrego, jesiennego słońca. Kiedy usłyszał pukanie do drzwi, wiązał akurat krawat. Kelnerka z hotelowej restauracji wtoczyła do środka wózek ze śniadaniem. Zapach kawy przyjemnie podrażniał zmysły, jednak Grzegorz zapomniał o bożym świecie w chwili, gdy uporał się wreszcie z krawatem i spojrzał na oblicze kobiety. W sercu zagrały mu długie lata samotności, w uszach zaszumiało. Patrzyli na siebie przez kilka chwil, kiedy przybysz poczuł, że za wszelką cenę musi coś powiedzieć, by zatuszować niezręczność sytuacji. Gardło miał jednak zduszone niewidzialną opaską. Nie mogąc wydobyć z siebie słowa, sięgnął po wózek, prawdopodobnie po to, by uśmiechając się, odstawić go na właściwe miejsce. Wózek jednak ani drgnął. Grzegorz szarpnął. Tacka z szelestem ześlizgnęła się z metalowego blatu. Kelnerka krzyknęła, widząc, jak jajecznica z mokrym plaśnięciem ląduje na dywanie. Grzegorz syknął. Dzbanek z kawą przewrócił się, gorący napar oblał mu spodnie. Przez następny kwadrans było bardzo wesoło: Uśmiechy, żarty, wymiany spojrzeń... Kiedy za jasnowłosą kelnerką zamknęły się drzwi, zadzwonił telefon. - Gregory, mam na linii pana, z którym chciałeś porozmawiać. Nie zapomniałeś jeszcze niemieckiego, mam nadzieję. Kliknięcie. W słuchawce odezwał się suchy, rzeczowy głos: - Mówi Albert Geitzl. - Dzień dobry panu. Moje nazwisko Kordecki. Chcę zadać panu kilka pytań dotyczących niedalekiej przeszłości. Według moich źródeł pod koniec lat osiemdziesiątych badał zajmował się pan badaniem poniemieckich fortyfikacji... Przerwał mu ochrypły kaszel. Po chwili Niemiec przeprosił i powiedział, posługując się nienagannym, nadreńskim akcentem: - Informacje, które pan posiada, są dobre. - Chodzi mi o ruiny w Gorzowie... Dawniej Landsbergu. Pamięta pan? - Tak... Pamiętam. Chyba. To było dawno temu. - Był pan w podziemiach. Interesuje mnie, jak głęboko, jak daleko pan zaszedł. Czy to prawda, że korytarze ciągną się kilometrami, że można nimi dojść aż za granice miasta? Głos stał się cichszy, dochodził jakby z oddali: - Nawet dalej... Grzegorza ta odpowiedź zbiła nieco z tropu. - Co pan przez to rozumie? - Chce pan tam pójść, prawda? Chce pan tam pójść uzbrojony w latarki i tą waszą cholerną pewność siebie. Chce pan pewnie wydrzeć ziemi tajemnice, taak? - Nie wiem, skąd ta agresja w pańskim głosie, ale... - Posłuchaj, Polen. Dwadzieścia lat temu nie byłem już młody, ale nie zapomniałem jeszcze, co to adrenalina. Jaskinie... Bunkry... To mnie zawsze fatalnie podniecało. Ktoś napomknął mi, że u was znajduje się cacko, idealny eksponat, nie tknięty od końca wojny. Pozbierałem trochę materiałów, pogadałem z kilkoma ludźmi. Choć niewiele było osób skłonnych rozmawiać akurat o tych fortyfikacjach. Dlaczego, zapytasz. No właśnie. Ja też zadawałem sobie te pytanie: Dlaczego nikt nie chce rozmawiać o bunkrach, które, bądź co bądź, stoją w samym centrum cholernego miasta. Wypadałoby się nimi w końcu zająć, nie? No to poszedłem... Grzegorz słuchał, kurczowo ściskając słuchawkę. - To była najdłuższa noc mojego życia. Wiesz, że po jakichś piętnastu metrach korytarze opadają w dół pod kątem trzydziestu stopni? Zbadałem dwa z nich. Jeden prowadził do ujęcia wody, drugi... Nie wiem. Cofnąłem się – głos Niemca zadrżał, stracił swój impet. – Kolejny wiedzie do dużego magazynu, a dalej... Dalej... Ty chcesz tam iść. Nie idź tam. - Ale... - Nie idź tam – powtórzył Geitzl, głosem drżącym jak gitarowa struna. – A najlepiej zapomnij, że te bunkry istnieją. W ogóle, dlaczego nie zajmiesz się czymś przyjemniejszym, na przykład łowieniem ryb? Ha, ha. Wiesz, co? Wędkuję. Wędkuję od piętnastu lat i wiesz, co ci powiem? To odpręża. Pozwala... Pomyśleć. Zastanowić się. Nad niektórymi rzeczami. - O czym pan mówi? - Ostatnio złowiłem trzykilowego leszcza. Pyszny był. - To świetnie, gratuluję, ale... Niemiec odłożył słuchawkę. Grzegorz nie zdążył jeszcze dobrze przemyśleć słów Geitzla, kiedy telefon zadzwonił ponownie. - I jak, Gregory? Dowiedziałeś się czegoś ciekawego? - Niestety. Wszystko wskazywało na to, że pan Albert Geitzl nie tryska zdrowiem psychicznym. - Starość, nie radość. Aha. El Marie pyta, czy uważałeś na blondynki. - Taak. Proszę jej powiedzieć, że może spać spokojnie – powiedział Grzegorz, odruchowo masując miejsca poparzone kawą. - Przekażę jej pozdrowienia od ciebie. Ale, wracając do naszych interesów – szef zawiesił głos. - Mam zbadać te miejsce, tak? - Potrajam stawkę. Grzegorz odczekał chwilę, zanim powiedział cicho, z wahaniem: - Ale... - I dwutygodniowy urlop, gdziekolwiek sobie wymarzysz. Ostatnio dużo pracowałeś, Gregory. Doceniam to. Należy ci się odpoczynek. W pełni płatny odpoczynek w jakimś bajecznym miejscu. Mówiłeś, że Grecja przypadła ci do gustu? Co byś powiedział na czternaście dni w pięknym, helleńskim słońcu, wśród starożytnych budowli i oliwkowych gajów? - Brzmi wspaniale, jednak... - Taak? „Ale mimo wszystko nie uśmiecha mi się…

— koniec bezpłatnego podglądu —